Eνα γεγονός που έφερε κοντά -όσο ποτέ στη σύγχρονη ιστορία- σε μία πολεμική σύρραξη ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία και στοίχισε τη ζωή τριών αξιωματικών του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, συνεχίζει να προβληματίζει και να αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων και το 2017. Η συνεχής διελκυστίνδα δηλώσεων και προκλήσεων ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία διατηρεί την υπόθεση στο προσκήνιο, με τους οιωνούς μάλιστα, για πιθανή λύση του ζητήματος, να μην είναι θετικοί.

Για να εξετάσουμε όμως την σημερινή κατάσταση πρέπει να κάνουμε μία εκτενή αναδρομή στα όσα συνέβησαν στα Ίμια και να κατανοήσουμε τις σκοπιμότητες που κρύβονταν και συνεχίζουν να κρύβονται πίσω από κάθε ενέργεια γύρω από αυ΄τη την υπόθεση.

Το πολιτικό σκηνικό στην Ελλάδα τις ημέρες τις κρίσης των Ιμίων

Την εποχή της συγκεκριμένης κρίσης, πρωθυπουργός της Ελλάδας ήταν ο Κωνσταντίνος Σημίτης, (που λόγω ασθενείας του πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου εκλέχθηκε εσπευσμένα από την Κ.Ο. του ΠΑΣΟΚ στις 18 Ιανουαρίου του 1996). Υπουργός Εξωτερικών ήταν ο Θεόδωρος Πάγκαλος, υπουργός Εθνικής Αμύνης ο Γεράσιμος Αρσένης και Αρχηγός ΓΕΕΘΑ ο ναύαρχος Χ. Λυμπέρης, ενώ πρωθυπουργός της Τουρκίας ήταν η Τανσού Τσιλέρ και υπουργός Εξωτερικών ο Ονούρ Οϊμέν.

Το χρονικό της κρίσης

Η κρίση των Ιμίων, όπως ονομάστηκε, ξεκίνησε ουσιαστικά από τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Συγκεκριμένα:

25 Δεκεμβρίου 1995:Το τουρκικό φορτηγό πλοίο «Φιγκέν Ακάτ» προσαράζει σε αβαθή ύδατα κοντά στην Ανατολική Ίμια και εκπέμπει σήμα κινδύνου. Ο πλοίαρχός του αρνείται βοήθεια από το Λιμενικό, υποστηρίζοντας ότι βρισκόταν σε τουρκική περιοχή και ότι οι μόνες αρμόδιες είναι οι αρχές της χώρας του.

26 Δεκεμβρίου 1995: Το Λιμεναρχείο Καλύμνου ενημερώνει το Υπουργείο Εξωτερικών και αυτό με τη σειρά του το Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών ότι αν δεν παρέμβει ρυμουλκό, το τουρκικό πλοίο θα κινδυνεύσει.

27 Δεκεμβρίου 1995:Το Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών ενημερώνει την ελληνική πρεσβεία ότι, ανεξαρτήτως του ποιος θα αναλάμβανε τη διάσωση του πλοίου, υπήρχε θέμα γενικότερα με τις βραχονησίδες.

28 Δεκεμβρίου 1995: Δύο ελληνικά ρυμουλκά αποκολλούν το τουρκικό φορτηγό και το οδηγούν στο λιμάνι Κιουλούκ της Τουρκίας. Το πρωί της ίδιας μέρας ένα τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος συντρίβεται στα ελληνικά χωρικά ύδατα, στην περιοχή της Λέσβου, ύστερα από εμπλοκή με ελληνικά μαχητικά. Με ελληνική βοήθεια, ο Τούρκος πιλότος διασώζεται.

29 Δεκεμβρίου 1995: Το Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών εκμεταλλεύεται την κατάσταση και επιδίδει ρηματική διακοίνωση στο αντίστοιχο ελληνικό, στην οποία αναφέρεται ότι οι βραχονησίδες Ίμια είναι καταχωρισμένες στο κτηματολόγιο Μουγκλά του νομού Μπουντρούμ (Αλικαρνασσού) και ανήκουν στην Τουρκία.

9 Ιανουαρίου 1996: Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών απαντά με καθυστέρηση, απορρίπτοντας τη διακοίνωση.

15 Ιανουαρίου 1996: Παραιτείται ο πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου, που νοσηλεύεται στο “Ωνάσειο”.

19 Ιανουαρίου 1996: Η κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ εκλέγει νέο πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Σημίτη.

26 Ιανουαρίου 1996: Ο δήμαρχος Καλύμνου, Δημήτρης Διακομιχάλης, θορυβημένος από το γεγονός της αμφισβήτησης της ελληνικότητας των Ιμίων, υψώνει την ελληνική σημαία στο ένα νησί, συνοδευόμενος από τον αστυνομικό διευθυντή Καλύμνου, τον ιερέα και δύο κατοίκους του νησιού. Θα κατηγορηθεί αργότερα από τους συντρόφους του στο ΠΑΣΟΚ ότι ήταν αυτός που έριξε λάδι στη φωτιά.

27 Ιανουαρίου 1996: Δύο δημοσιογράφοι της εφημερίδας “Χουριέτ” στη Σμύρνη, μεταβαίνουν με ελικόπτερο στη Μεγάλη Ίμια. Υποστέλλουν την ελληνική σημαία και υψώνουν την τουρκική. Η όλη επιχείρηση βιντεοσκοπείται και προβάλλεται από το τηλεοπτικό κανάλι της “Χουριέτ”, με τους Τούρκους να πανηγυρίζουν για την ελληνική αποτυχία.

28 Ιανουαρίου 1996: Το περιπολικό του Πολεμικού Ναυτικού “Αντωνίου” κατεβάζει την τουρκική σημαία και υψώνει την ελληνική. Το βράδυ, Έλληνες βατραχάνθρωποι αποβιβάζονται στη Μεγάλη Ίμια, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί από τα παραπλέοντα, εκεί, τουρκικά πολεμικά. Η πολιτική εντολή προς τους Έλληνες στρατιωτικούς είναι να αποφευχθεί κάθε κλιμάκωση της ένταση.

29 Ιανουαρίου 1996: Ο νέος πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης, στις προγραμματικές του δηλώσεις στη Βουλή, στέλνει μήνυμα προς τη Τουρκία, ότι σε οποιαδήποτε πρόκληση η Ελλάδα θα αντιδράσει άμεσα και δυναμικά. Η πρωθυπουργός της Τουρκίας Τανσού Τσιλέρ ζητά διαπραγματεύσεις για το καθεστώς των βραχονησίδων του Αιγαίου. Τουρκικά πολεμικά παραβιάζουν τα ελληνικά χωρικά ύδατα και πλησιάζουν τα Ίμια. Γίνονται διαβήματα από την Ελλάδα σε Ε.Ε. και ΗΠΑ.

30 Ιανουαρίου 1996: Ο πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης έχει τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αμερικανό πρόεδρο Μπιλ Κλίντον. Του εκφράζει την ελληνική θέση ότι η χώρα μας δεν επιθυμεί την ένταση, αλλά εφόσον προκληθεί θα αντιδράσει δυναμικά. Η κυβέρνηση δηλώνει έτοιμη να αποσύρει το άγημα, όχι όμως και την ελληνική σημαία. Στα Ίμια σπεύδουν τα πολεμικά πλοία «Ναυαρίνο» και «Θεμιστοκλής». Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών δηλώνει ότι υπάρχουν και άλλα νησιά του Αιγαίου με ασαφές νομικό καθεστώς και δεν αποδέχεται την ελληνική πρόταση (αποχώρηση του αγήματος, όχι και της σημαίας).

31 Ιανουαρίου 1996 – Η πτώση του ελληνικού ελικοπτέρου

00:00: Συγκαλείται σύσκεψη στο γραφείο του Πρωθυπουργού.

01:40: Στο ΓΕΕΘΑ καταφθάνουν πληροφορίες ότι Τούρκοι κομάντος αποβιβάζονται στη Μικρή Ίμια.

04:30: Ελικόπτερο του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού απονηώνεται από τη φρεγάτα «Ναυαρίνο» για να επιβεβαιώσει την πληροφορία. Επικρατούν άσχημες καιρικές συνθήκες.

04:50: Το πλήρωμα του ελικοπτέρου αναφέρει ότι εντόπισε περί τους 10 Τούρκους κομάντος με τη σημαία τους. Δίνεται εντολή να επιστρέψει στη βάση του κι ενώ πετά μεταξύ των βραχονησίδων Πίτα και Καλόλιμνος αναφέρει βλάβη και χάνεται από τα ραντάρ.

Δυστυχώς, αργότερα, θα ανασυρθούν νεκρά και τα τρία μέλη του πληρώματος, ο υποπλοίαρχος Χριστόδουλος Καραθανάσης, ο υποπλοίαρχος Παναγιώτης Βλαχάκος και ο αρχικελευστής Έκτορας Γιαλοψός. Όσον αφορά τις αιτίες πτώσης του ελικοπτέρου, διατυπώθηκαν διάφορες απόψεις, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί μία σίγουρη απάντηση.

Η επίσημη θέση του ελληνικού κράτους ήταν ότι το σκάφος κατέπεσε λόγω κακοκαιρίας και απώλειας προσανατολισμού του πιλότου. Ωστόσο, στην Ελλάδα υπάρχει ευρέως διαδεδομένη η άποψη ότι το ελικόπτερο καταρρίφθηκε, είτε από το Τουρκικό Ναυτικό, είτε από τους Τούρκους καταδρομείς που υπήρχαν πάνω στο νησί και ότι το γεγονός αποκρύφτηκε, προκειμένου να λήξει η κρίση και να μην οδηγηθούν οι δύο χώρες σε γενικευμένη σύρραξη ή ακόμα και σε πόλεμο.

06:00: Οι Αμερικανοί διά του Υφυπουργού Εξωτερικών, Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ επιβάλλουν και στις δύο πλευρές τη θέληση τους. «No ships, no troops, no flags» διαμηνύουν ή σε πιο κομψή διπλωματική γλώσσα να ισχύσει το status quo ante. Μέχρι το μεσημέρι της 31ης Ιανουαρίου 1996 τα πλοία, οι στρατιώτες και οι σημαίες είχαν αποσυρθεί από τα Ίμια.

Το περιστατικό μετά την κρίση

Στις 17 Απριλίου του 1996 συνέβη άλλο ένα επεισόδιο. Ενώ οι δύο πλευρές έκαναν τις συνηθισμένες περιπολίες τους, κατά τις 2 το μεσημέρι εμφανίστηκε ένα ταχύπλοο πολιτικό σκάφος με επιβαίνοντες τρία άτομα. Κατά την αναγνώριση διαπιστώθηκε πως ήταν μέλη της οργάνωσης Ελληνοαμερικάνικη Ένωση και ήθελαν να τελέσουν τρισάγιο στην μνήμη των στρατιωτών που χάθηκαν, στην Μεγάλη Ίμια, έχοντας άδεια από το Λιμεναρχείο Καλύμνου.

Παρ’όλο που τους δόθηκε η εντολή να τελέσουν το τρισάγιο εν πλω, πέρασαν στην πίσω πλευρά των Ιμίων, όπου η ελληνική πλευρά δεν είχε οπτική επαφή και ελέγχεται από τουρκικές ακταιώρους. Αργότερα φαίνονται να αποβιβάστηκαν στο νησί, αφήνοντας ένα στεφάνι και δύο μικρές σημαίες, μία ελληνική και μία αμερικάνικη και αποχωρούν. Μετά από λίγο, δύο τουρκικά αεροσκάφη και ένα ελικόπτερο, πετούν πάνω από την Μεγάλη Ίμια.

Επιτελείς του ελληνικού στρατού κρίνοντας πως σκοπός των Τούρκων είναι να πάρουν τις σημαίες, ενημέρωσαν το ελληνικό ΥΕΘΑ (Υπουργείο Εθνικής Αμύνης). Η εντολή που πήραν είναι να πάρουν τις σημαίες από το νησί, πριν από τους Τούρκους. Στην περιοχή κατέφθασε μία ελληνική κανονιοφόρος, ενώ βατραχάνθρωποι από την Μονάδα Υποβρυχίων Αποστολών Λιμενικού Σώματος κατέβηκαν σε φουσκωτό στο νησί. Στον αέρα πέταγαν τα τουρκικά F-16 εμποδίζοντας την κάθοδο των βατραχανθρώπων, μέχρι να φθάσουν στην περιοχή ελληνικά μαχητικά, και να αρχίσουν τις εμπλοκές.

Στις 5 το απόγευμα ανακοινώνεται το πέρας της αποστολής με αίσιο τέλος, καθώς οι βατραχάνθρωποι είχαν καταφέρει να κατεβάσουν τις σημαίες και το στεφάνι και να επιστρέψουν με αυτά.

Από την εκτόνωση του “τότε” στην νέα κλιμάκωση της έντασης του “τώρα”

Τα Ίμια συνέχισαν και συνεχίζουν να αποτελούν γαϊτανάκι των κυβερνήσεων και πολιτικών σε Ελλάδα και Τουρκία, με συνεχείς αναφορές και “παρεκτροπές” (συνήθως από την τουρκική πλευρά) γύρω από το θέμα, με αποκορύφωμα την πρόσφατη (περσινή πλέον) δήλωση του Τούρκου Υπουργού Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ο οποίος σε μία κρίση πατριωτισμού αμφισβήτησε ανοιχτά την ελληνικότητα των Ιμίων, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι τα νησιά αυτά συνιστούν τουρκικό έδαφος.

«Τα “Καρντάκ” (σ.σ. τουρκική ονομασία των Ιμίων) είναι τουρκικό έδαφος», δήλωσε σύμφωνα πάντα με την «Milliyet» ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, απαντώντας γραπτώς σε ερώτηση που κατέθεσαν οι Τούρκοι βουλευτές, Φικρί Σαγκλάρ και Νιγιαζί Νεφί Καρά, σχετικά με το καθεστώς νησιών, νησίδων και βραχονησίδων στο Αιγαίο.

Πρόσθεσε δε ο Τούρκος ΥΠΕΞ: «Δεν υπάρχει αλλαγή στην πολιτική μας όσον αφορά τα Ίμια. Τα Ίμια είναι τουρκικό έδαφος. Όσο κυβερνάει το AKP δεν έχει υπάρξει αλλαγή στο νομικό και de facto status των νησιών του Αιγαίου»

Το «παραλήρημα» Τσαβούσογλου έρχεται μόλις λίγες ώρες μετά το αλυτρωτικό «κρεσέντο» του επικεφαλής της κεμαλικής αντιπολίτευσης (CHP) Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, ο οποίος σε ομιλία προς τους βουλευτές του κόμματός του αμφισβήτησε την ελληνικότητα 18 νησιών που βρίσκονται στο Αιγαίο.

Παρατηρούμε πως εδώ και μερικές ημέρες το καθεστώς υπό τη διακυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχειρεί να στήσει ένα άκρως επικίνδυνο σκηνικό πολέμου, μια τακτική που μεθοδεύεται, όπως όλα δείχνουν, με άρτια ενορχηστρωμένο τρόπο από την Άγκυρα, στον απόηχο του αποτυχημένου πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η πρόσφατη πρόκληση των τουρκικών δυνάμεων προς την ελληνική πλευρά , το πρωί της Κυριακής ανήμερα της συμπλήρωσης 21 ετών από την κρίση του 1996 στα Ίμια, με τον αρχηγό του τουρκικού στρατού Χουλουσί Ακάρ και τους τρεις αρχηγούς , επιβαίνοντες σε πυραυλάκατο που συνοδευόταν από δύο φουσκωτά των ειδικών δυνάμεων να προσεγγίζουν τις βραχονησίδες, παραβιάζοντας τα ελληνικά χωρικά ύδατα.

Ακολούθως και μέσα σε… χρόνο-ρεκόρ “ανέβασαν” οπτικό υλικό από την επίσκεψη στην επίσημη ιστοσελίδα του τουρκικού επιτελείου, ενώ πολύ σύντομα η είδηση είχε γίνει πρώτο θέμα σε όλα τα τουρκικά ΜΜΕ.

Αναλυτικότερα, μία τουρκική πυραυλάκατος στην οποία επέβαινε ο αρχηγός των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων στρατηγός Χουλουσί Ακάρ μαζί με τους αρχηγούς του τουρκικού στρατού, ναυτικού και αεροπορίας, παραβίασε τα ελληνικά χωρικά ύδατα και προσέγγισε τις βραχονησίδες Ίμια. Το τουρκικό πολεμικό πλοίο συνόδευαν δύο σκάφη ανορθόδοξου πολέμου των τουρκικών ειδικών δυνάμεων με άγνωστο αριθμό κομάντος.

Η ελληνική απάντηση

Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Πάνος Καμμένος πέταξε, όπως κάθε χρόνο από τότε που ανέλαβε το υπουργείο Εθνικής Άμυνας, πάνω από τα Ίμια και έριξε στεφάνι στον τόπο που έχασαν τη ζωή τους οι τρεις ήρωες το 1996.

Μια ημέρα μετά την επέτειο των Ιμίων και τρεις ημέρες μετά την πρόκληση της τουρκικής ηγεσίας να φωτογραφηθεί με φόντο τα Ίμια εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων, ο Πάνος Καμμένος συνοδευόμενος από τον Αρχηγό ΓΕΑ Αντιπέταρχο Χριστοδούλου, όπως φαίνεται και από τις φωτογραφίες που δημοσιοποίησαν οι συνεργάτες του στο Twitter.

Ο Πάνος Καμμένος φωτογραφήθηκε επίσης με φόντο τα δυο νησιά, όπως ακριβώς έπραξαν και οι Τούρκοι στρατηγοί, προκειμένου να λάβουν ευθεία απάντηση στην πρόκλησή τους.

Τα δικά μας δικά μας και τα δικά σας…δικά μας!

Η Τουρκία παραβλέποντας την άνευ λόγου και αιτίας παραβίασή από μέρους της, αντέδρασε, όπως άλλωστε μας έχει συνηθίσει, τονίζοντας πως για τις περιστασιακές εντάσεις που δημιουργούνται φταίει η Ελλάδα, η οποία παραβιάζει τα σύνορα για εσωτερική κατανάλωση.

Πιο συγκεκριμένα: «Η Τουρκία δεν επιθυμεί κλιμάκωση της έντασης με την Ελλάδα αλλά δεν θα δεχθεί “τετελεσμένα γεγονότα”», δήλωσε ο Τούρκος υπουργός Άμυνας, Φικρί Ισίκ μετά την παρουσία του Πάνου Καμμένου στα Ίμια.

Ο Ισίκ μιλώντας στην Hürriyet Daily News κατηγόρησε την Ελλάδα πως «πρόσφατα αύξησε τη συχνότητα παραβιάσεων» συμπληρώνοντας πως η χώρα μας το κάνει για «εσωτερική κατανάλωση».

«Αυτό δεν είναι καλό. Η ένταση μεταξύ των δύο χωρών δεν πρέπει να κλιμακωθεί. Η Ελλάδα είναι γείτονας και σύμμαχός μας στο ΝΑΤΟ. Υπάρχουν συμφωνίες συνεργασίας μεταξύ μας», πρόσθεσε.

«Όσον αφορά στην Τουρκία, δεν θέλουμε να είμαστε μέρος της κλιμάκωσης της έντασης, αλλά δεν επιθυμούμε να υποκύψουμε σε τετελεσμένα γεγονότα», συμπλήρωσε.

Το “μπαλάκι” πίσω στο ελληνικό τερέν…

Ο αναπληρωτής Υπουργός Εθνικής Άμυνας, Δημήτρης Βίτσας μιλώντας στον τ/σ ΑΝΤ1, με αφορμή τη σημερινή τουρκική προκλητικότητα στην περιοχή των Ιμίων τόνισε:

«Δεν θα απεκδυθούμε του δικαιώματός μας μέσα στο χώρο της δική μας κυριαρχίας να αποτίουμε τις οφειλόμενες τιμές για τους πεσόντες μας», διεμήνυσε ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Άμυνας, Δημήτρης Βίτσας, .

Παράλληλα, δεν απέκλεισε την πιθανότητα προβοκάτσιας, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Εμείς αντιμετωπίζουμε όλη την κατάσταση των προκλήσεων και των πιθανών προβοκάτσιων με ψυχραιμία, νηφαλιότητα και αποφασιστικότητα.

Αποφασιστικότητα σημαίνει, ότι στο βαθμό που γίνονται οι παραβιάσεις, τις αναχαιτίζουμε. Η διαδικασία κατευνασμού δεν είναι η κατάλληλη διαδικασία. Δεν πρόκειται να κάνουμε πίσω. Διπλωματικά κάνουμε ό,τι πρέπει και αμυντικά κάνουμε ό,τι πρέπει», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Όσον αφορά την παρουσία της τουρκικής στρατιωτικής ηγεσίας στον θαλάσσιο χώρο των Ιμίων την Κυριακή, σχολίασε: «Είναι μια συμπεριφορά η οποία δεν δίνει δύναμη στη φίλη και σύμμαχο χώρα, αλλά δείχνει την αδυναμία της. Ήταν μια πρόκληση την οποία την αναμέναμε, όχι σε επίπεδο αρχηγών. Αυτό έχει να κάνει περισσότερο με τον τρόπο που η τουρκική πλευρά πάει να χειριστεί και εσωτερικά και εξωτερικά την υπόθεση της μη έκδοσης των Τούρκων αξιωματικών, με βάση την απόφαση του Αρείου Πάγου», επισήμανε περαιτέρω.

Τα συμπεράσματα προκαλούν πονοκέφαλο στους τολμηρούς που τα αναζητούν…

Παρατηρούμε πως η κατάσταση μόνο σε οριστική εκτόνωση δεν βαίνει, με τις δύο αντικρουόμενες, παρά τον μανδύα της συμμαχικότητας στο ΝΑΤΟ, πλευρές να μην έχουν καμία διάθεση να βρουν μία κοινή συνισταμένη, με τα περιστατικά, τις προκλητικές δηλώσεις και τις παραβιάσεις να συνεχίζονται (δεν γνωρίζω αν μέχρι να δημοσιευθεί το άρθρο θα έχουν αυξηθεί ακόμη περισσότερο… διόλου απίθανο!) και τον ήδη “χτυπημένο” από την κρίση (βλ. Ελλάδα) και τρομοκρατικά χτυπήματα (βλ. Τουρκία) λαό να παρατηρεί τα γεγονότα ως απλός θεατής, με τις συνέπειες ενός νέου επεισοδίου το οποίο δείχνει να βρίσκεται προ των πυλών να αφορούν και τους ίδιους.

Για τον Τομέα Έρευνας:

Κωνσταντίνος Τσίπτσιος, Δημοσιογράφος.