Κυβερνοέγκλημα και παρακολούθηση προσωπικών δεδομένων: η δράση της Δίωξης Ηλεκτρονικού Eγκλήματος

Με την πάροδο των χρόνων, η κοινωνία και ο άνθρωπος εξελίσσονται, μαζί εξελίσσεται και η τεχνολογία. Παρά τα θετικά που έχει να προσφέρει, μπορεί να γίνει και όπλο στα χέρια εγκληματιών. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι επιτήδειοι χρησιμοποιούν τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και το διαδίκτυο ως μέσο απάτης, κλοπής και κάθε άλλης παράνομης ενέργειας. Ο κανόνας αυτός όμως, φαίνεται πως δεν περιορίζεται μόνο στους ανθρώπους αλλά και στις εταιρείες. Αυτό οδηγεί σε πολλές ανησυχίες, όπως για παράδειγμα το ερώτημα σχετικά με την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα. Αρμόδια αρχή για την τήρηση του νόμου και την καταπολέμηση του κυβερνοεγκλήματος είναι η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος.

  • ΠΟΙΟΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΩΞΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ;

Βασικός σκοπός της Διεύθυνσης Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος (ΔΙΔΗΕ) είναι η καταπολέμηση διαδικτυακών εγκλημάτων. Φυσικά, όσο σημαντική είναι η καταστολή άλλο τόσο είναι και η πρόληψη. Για τον λόγο αυτό, η Δίωξη εποπτεύει τον  κυβερνοχώρο και ερευνά τις καταγγελίες, για να εντοπίσει ύποπτες κινήσεις και παραβάσεις. Στις παραβάσεις αυτές συμπεριλαμβάνεται κάθε μορφής βία, εκβιασμοί και κάθε άλλη αντικοινωνική συμπεριφορά. Ακόμη μία αρμοδιότητα της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος είναι να ενημερώνει τους πολίτες σχετικά με τους κινδύνους που ελλοχεύουν στο Ίντερνετ αλλά και για τους τρόπους με τους οποίους μπορούν να προστατευθούν.

  • ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ ΤΟ ΚΥΒΕΡΝΟΕΓΚΛΗΜΑ Ή ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΈΓΚΛΗΜΑ;

Τον όρο «ηλεκτρονικό έγκλημα» εισήγαγαν οι Forester και Morrison το 1994, ως μια εγκληματική πράξη η οποία γίνεται κυρίως μέσω του ηλεκτρονικού υπολογιστη. Πιο απλά, ο ηλεκτρονικός υπολογιστής μπορεί να δεχθεί επίθεση, να γίνει μέσο και πομπός κάποιας επίθεσης ή να βοηθήσει σε αυτή. Πλέον, το κυβερνοέγκλημα χαρακτηρίζεται ως μια νέα μορφή εγκλήματος με την χρήση Ηλεκτρονικών Υπολογιστών που αποτελεί αποτελεί παραλλαγή των τυπικών εγκλημάτων.

Με την εξέλιξη της τεχνολογίας και την είσοδο των επικοινωνιών στην ζωή μας έχουν αρχίσει να εκδηλώνονται και σοβαροί κίνδυνοι για τους χρήστες. Σύμφωνα με την Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος:  «θεωρούνται αξιόποινες οι εγκληματικές πράξεις που τελούνται με την χρήση υπολογιστών και συστημάτων επεξεργασίας δεδομένων και τιμωρούνται με συγκεκριμένες ποινές…».

Τα ηλεκτρονικά εγκλήματα χωρίζονται σε δύο κατηγορίες, τα κυβερνοεκλήματα (Computer Crime ) και τα εγκλήματα με την χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή (Cyber Crime). Μπορεί να συμβεί κρυφά και στον καθένα, από οποιοδήποτε σημείο της Γης. Βέβαια, στην ελληνική νομοθεσία δεν υπάρχει νόμος που να ορίζει την διαδικτυακή συμπεριφορά των χρηστών. Αντίθετα, στην Αγγλία οι hackers ανάλογα με τον βαθμό του εγκλήματος μπορούν να θεωρηθούν τρομοκράτες.

ΣΥΧΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ, ΚΥΡΙΩΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Πρώτες στα στατιστικά καταγράφονται οι απάτες, κυρίως οικονομικές, ενώ υψηλή θέση κατέχει και η παιδική πορνογραφία. Ακολουθεί το Cracking/hacking, δηλαδή το σπάσιμο κωδικών ασφαλείας και το «χακάρισμα». Την λίστα συμπληρώνουν η πειρατεία λογισμικού, τα εγκλήματα σχετικά με πιστωτικές κάρτες, η διακίνηση ναρκωτικών και τα εγκλήματα στα γνωστά chat rooms.

  • ΤΡΟΠΟΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ:

Αρκετά κυβερνοεγκλήματα γίνονται μέσω των social media (μέσων κοινωνικής δικτύωσης). Βέβαια, ο καθένας μπορεί, ακολουθώντας τις επίσημες συμβουλές της του τμήματος Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος της Αστυνομίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προστατεύσει τον εαυτό του. Σημαντικά βήματα για την ασφαλή περιήγηση στο Ίντερνετ είναι τα ακόλουθα:

Οι χρήστες είναι αναγκαίο να είναι βέβαιοι ότι γνωρίζουν προσωπικά τα άτομα με τα οποία ανταλλάσσουμε πληροφορίες και να είναι βέβαιοι για την αξιοπιστία τους. Σε περίπτωση που είναι απαραίτητη η κοινοποίηση  προσωπικών δεδομένα, αυτή πρέπει να γίνεται μέσω ιδιωτικής συνομιλίας και όχι δημόσια. Σε ενδεχόμενη λήψη μηνύματος από άγνωστο αποστολέα, ο χρήστης δεν ανοίγει το μήνυμα, αντίθετα, για μεγαλύτερη ασφάλεια, το διαγράφει.

Όσον αφορά τους κωδικούς πρόσβασης χρειάζεται ξεχωριστός κωδικός για κάθε υπηρεσία, αρκετά μεγάλος που να συνδυάζει γράμματα, σύμβολα και αριθμούς. Επιπλέον, η εγκατάσταση τείχους προστασίας στον υπολογιστή κρίνεται πλέον απαραίτητη, όπως και η αποφυγή λήψης και προβολής άγνωστων αρχείων. Κάτι που δεν γνωρίζουν πολλοί είναι ότι συστήνεται να προτιμούνται σελίδες με την ένδειξη https, καθώς το «s» προέρχεται από την λέξη safety (ασφάλεια) στις διαδικτυακές συναλλαγές.

Οι γονείς προτείνεται να εγκαθιστούν προηγμένα λογισμικά προγράμματα προστασίας και καταγραφής ιστορικού που εμποδίζουν την πρόσβαση σε ορισμένους ιστότοπους.

  • ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΚΑΙ ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΝΑ ΑΠΕΥΘΥΝΘΕΙ ΣΤΗΝ ΔΙΩΞΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ:

  Όπως τονίζει και η Εισαγγελία, είναι σημαντικό οι εκκλήσεις που γίνονται στην Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, να αφορούν πραγματικές παραβιάσεις του νόμου και ύποπτες κινήσεις και να μην σχετίζονται με απλά τεχνικά θέματα. Ο καθένας πρέπει να ελέγχει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του στον κυβερνοχώρο. Το πρόβλημα των μη σχετικών, που δεν χρειάζονται εξειδικευμένη έρευνα, καταγγελιών έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις το τελευταίο χρονικό διάστημα, ενώ ολοένα και αυξάνεται. Επίσης, ο τρόπος δράσης της Δίωξης είναι απόλυτα εμπιστευτικός. Για τον λόγο αυτό, όλες οι παραβιάσεις θα πρέπει να αναφέρονται, χωρίς τον φόβο της δημόσιας έκθεσης ή του εκβιασμού. Είναι σημαντικό οι διαδικτυακοί εγκληματίες να τιμωρούνται άμεσα για την ασφάλεια του συνόλου.

ΤΙ ΕΙΔΟΥΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΙ Η ΔΙΩΞΗ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ;

Η Διεύθυνση Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος αναλαμβάνει μόνο σοβαρές υποθέσεις γνήσιων Κυβερνοεγκλημάτων. Οι παραβιάσεις αυτές πρέπει να απαιτούν εξειδικευμένη τεχνική ή ψηφιακή έρευνα και υπάγονται στην αρμοδιότητα της υπηρεσίας. Στις υποθέσεις πρέπει να υπάρχει αυστηρά χρήση ή εμπλοκή διαδικτύου ή Ηλεκτρονικών Υπολογιστών. Επιπλέον, οι εκβιασμοί, οι υποκλοπές προσωπικών δεδομένων, οι απάτες, η παιδική πορνογραφία υπόκεινται στα καθήκοντα της Δίωξης.

Το αρμόδιο Γραφείο Καταπολέμησης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος είναι στην διάθεση του κοινού καθημερινά για καταγγελίες. Επίσης, οι καταγγελίες μπορούν να γίνουν και ηλεκτρονικά μέσα από την φόρμα καταγγελιών την ιστοσελίδας της ΔΙΔΗΕ ή τηλεφωνικά. Διαφορετικά, οι πολίτες μπορούν να απευθύνονται στα τοπικά αστυνομικά Τμήματα και Τμήματα ασφαλείας. Επιπλέον, για τεχνικές συνδρομές σε κατασχέσεις, αρμόδια ορίζεται η Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών (ΔΕΕ).

  • Ο ΤΡΟΠΟΣ ΔΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ ΤΗΣ ΔΙΩΞΗΣ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΕΓΚΛΗΜΑΤΟΣ:

Όπως στην επιστήμη της Εγκληματολογίας γίνεται συλλογή αποδεικτικών στοιχείων και αναπαράσταση, έτσι και στην Ηλεκτρονική εγκληματολογία γίνεται  συλλογή, αποθήκευση και επεξεργασία δεδομένων από ηλεκτρονικές συσκευές που ήταν όργανο ηλεκτρονικού εγκλήματος, ανάλυση και διεξαγωγή συμπερασμάτων.

Οι ψηφιακές αποδείξεις αποτελούν το πρώτο στοιχείο έρευνας. Αυτές μπορεί να βρίσκονται μέσα σε διάφορες συσκευές, δισκέτες ή κάρτες. Η δυνατότητα όμως αλλοίωσης των στοιχείων τους εύκολα, αναγκάζει την έρευνα να προχωρήσει και σε άλλες μεθόδους. Η έρευνα της σκηνής διάπραξης του εγκλήματος , αν υπάρχει θεωρείται ένα από τα πιο βασικά βήματα και χρειάζεται εξειδικευμένα μέσα και γνώσεις. Η εξέταση των στοιχείων γίνεται εργαστηριακά. Κατά την διάρκειά της πραγματοποιείται ανάκτηση διαγεγραμμένων, κρυφών, χαμένων ή κρυπτογραφημένων δεδομένων.

ΔΡΑΣΕΙΣ

Στα πλαίσια του έργου της, η Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος πραγματοποιεί ορισμένες ενημερωτικές ημερίδες και συμμετέχει σε  προγράμματα ανοικτά προς το κοινό. Κάποια από αυτά είναι το E-commerce για τις διαδικτυακές αγορές, η παγκόσμια δράση Global Airline Action Days, υπό την αιγίδα της Europol και άλλες σχετικές με την ασφαλή περιήγηση και τις διαδικτυακές αγορές.

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΕUROPOL ΚΑΙ INTERPOL

Η Europol είναι ένας οργανισμός που αναλαμβάνει και οργανώνει παγκόσμιες δράσεις κατά του εγκλήματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει διαρκή επικοινωνία και συνεργασία με τους αστυνομικούς ερευνητές από άλλα κράτη, ώστε να φέρει σε πέρας πολύπλοκες, διασυνοριακές υποθέσεις. Η Interpol λειτουργεί ως ένας παγκόσμιος οργανισμός που βοηθά τις αρχές να ανταλλάσσουν πληροφορίες και να βελτιώνουν τις πρακτικές τους ανά τον κόσμο κάνοντας την δράση τους αμεσότερη.

Επιπλέον, παρέχει βοήθεια στις συνεργαζόμενες χώρες να διεξάγουν έρευνες για κυβερνοεγκλήματα. To Κέντρο δημοσιεύει ειδοποιήσεις στις χώρες για νέες επικείμενες ή εξελισσόμενες απειλές στον κυβερνοχώρο και βοηθάει τις χώρες να εισάγουν νέα μέσα για την εξαγωγή και ανάλυση αποδεικτικών στοιχείων στην καθημερινή έρευνα, για να κατανοήσουν καλύτερα την λειτουργεία τους. Το σύστημα ASEAN παρέχει πληροφόρηση σχετικά με το ηλεκτρονικό έγκλημα σε 10 χώρες της Νοτιοαναντολικής Ασίας. Υπάρχει και αντίστοιχη πλατφόρμα για την Αμερική. Παρέχει υπηρεσίες που επιτρέπουν στην αστυνομία να έρχεται σε επαφή με ιδιωτικούς ερευνητές και να έχει πρόσβαση στις πληροφορίες τους, καθώς και επιμορφωτικά σεμινάρια, διαδικτυακά μαθήματα και εργαστήρια προσομοίωσης στους ερευνητές

ΠΟΣΟΣΤΑ

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η ΔΙΔΗΕ, οι περισσότερες από τις υποθέσεις που έχει κληθεί να εξετάσει και να αντιμετωπίσει αφορούν απάτες οικονομικού χαρακτήρα, ενώ αυξημένα παρουσιάζονται και τα κρούσματα παιδικής πορνογραφίας και οι εκδηλώσεις πρόθεσης αυτοκτονιών. Επί παραδείγματι, το 2017 ο συνολικός όγκος των υποθέσεων παρουσίασε αύξηση και ανήλθε στις 3.120. Ο αριθμός αυτός παρουσιάζει ανοδική τάση.

  Το ποσοστό επιτυχίας της Δίωξης είναι μεγάλο, παρά την αυξημένη δυσκολία ορισμένων υποθέσεων. Και πάλι κάποια από τα στοιχεία του 2017 αναφέρουν κάποιες από τις σημαντικότερες επιλυμένες υποθέσεις (απάτη μέσω διαδικτύου στον τομέα των αεροσκαφών, παράνομη διακίνηση φαρμακευτικών σκευασμάτων και ναρκωτικών ουσιών, μεταφορά παράνομων κεφαλαίων στην Ευρώπη). Μάλιστα πολλοί  από τους υπεύθυνους εγκληματίες μετά την σύλληψή τους και την έρευνα σε βάρος τους βρίσκονται υπεύθυνοι και για άλλα εγκλήματα

  • ΤΙ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΠΟΣΟ ΑΣΦΑΛΕΙΣ ΕΙΜΑΣΤΕ; – ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΣΚΑΝΔΑΛΟ ΤΟΥ FACEBOOK:

Τo ποιος και τι παρακολουθείται πραγματικά δεν είναι γνωστό. Βέβαια, κατά καιρούς έχουν υπάρξει θεωρίες και έχουν ξεσπάσει σκάνδαλα σχετικά με την παρακολούθηση των ιδιωτικών συσκευών και λογαριασμών.

Τρανταχτό παράδειγμα αποτελεί το σκάνδαλο της  Cambridge Analytica για το Facebook. Η εν λόγω εταιρεία, την προεκλογική     περίοδο των εκλογών του 2016 στην Αμερική, εισχώρησε στους λογαριασμούς 87 εκ. χρηστών και συνέλεξε στοιχεία για τις προτιμήσεις τους. Βάσει των στοιχείων αυτών επέλεγε και τι διαφημίσεις να προβάλει ώστε να επηρεάσει την ψήφο τους. Την πληροφορία αποκάλυψαν δύο υπάλληλοι της Cambridge Analytica, οι οποίοι μάλιστα ισχυρίστηκαν πως το ίδιο το Facebook γνώριζε για την ενέργεια αυτή! Το Facebook και ο ιδρυτής του, αρνήθηκαν να κάνουν κάποιο σχόλιο. Πάντως αργότερα ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ, μίλησε για ορισμένους τρόπους ασφαλείας και διασφάλισης των προσωπικών δεδομένων.

Τελικά επιβλήθηκε το πρόστιμο των 5 δις. δολαρίων στο Facebook. Η έκβαση της υπόθεσης της Cambridge Analytica όμως, δεν κατάφερε να κάνει τον κόσμο να νοιώθει ασφαλής και βέβαιος πως κάτι τέτοιο δεν θα ξανασυμβεί.

Χρυσούλα Μακάκη, Δημοσιογράφος