Το ελληνικό κράτος πριν από τη δημιουργία του μέχρι και σήμερα έχει βιώσει πέντε φορές οικονομική κρίση, κηρύσσοντας πτώχευση. Η οικονομία της χώρας βρέθηκε ανήμπορη να ξεπληρώσει το τεράστιο ποσό των εξωτερικών δανείων. Οι πολιτικές αποφάσεις που πάρθηκαν για την αντιμετώπιση των κρίσεων δημιούργησαν έναν φαύλο κύκλο εξαρτήσεων από τους εξωτερικούς δανεισμούς.

Τα «δάνεια της ανεξαρτησίας»

Η πρώτη επίσημη ελληνική πτώχευση σημειώνεται το 1827 υπό τον κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια. Για να συνεχίσει ο απελευθερωτικός αγώνας του 1821, ο Ιωάννης Ορλανδός και ο Ανδρέας Λουριώτης μετέβησαν στο Λονδίνο με σκοπό να πάρουν δάνειο. Οι αγγλικές τράπεζες εκχώρησαν το 1824 και 1825 τα λεγόμενα «δάνεια της ανεξαρτησίας». Το πρώτο δάνειο ήταν ύψους 800.000 αγγλικών λιρών από τις οποίες μόνο οι 472.000 έφτασαν στην Ελλάδα. Το δεύτερο δάνειο ήταν ύψους 2.000.000 λιρών αλλά μόνο 1.100.000 λίρες εκταμιεύθηκαν.

Ωστόσο για την επανάσταση δόθηκε ένα μικρό ποσό, το υπόλοιπο πήγε για την αποπληρωμή των τόκων καθώς και για την παραγγελία πολεμικού εξοπλισμού, που ποτέ δεν έφτασε στη χώρα. Τα δάνεια αυτά θεωρήθηκαν «ληστρικά» διότι οι Άγγλοι τραπεζίτες εκμεταλλεύτηκαν τη δυσμενή κατάσταση της Ελλάδας.

Η αδυναμία αποπληρωμής των τοκοχρεολυσίων, δηλαδή οι δόσεις για την τμηματική αποπληρωμή του δανείου μαζί με τον τόκο, οδήγησε στην πρώτη πτώχευση της Ελλάδας. Το 1827 ο Καποδίστριας ζήτησε την εκχώρηση καινούργιου δανείου από τις Μεγάλες Δυνάμεις για να πληρώσει τα προηγούμενα δάνεια αλλά και να βοηθήσει την οικονομία της χώρας. Οι Μεγάλες Δυνάμεις δε δέχτηκαν το αίτημα του, με αποτέλεσμα να διαθέσει ο ίδιος χρήματα από τη δική του περιουσία και να εκδώσει τα πρώτα ακάλυπτα χαρτονομίσματα.

Μετά την επιτυχή Ναυμαχία του Ναυαρίνου δημιουργήθηκε το ελληνικό κράτος χωρίς όμως η οικονομική κατάσταση να έχει βελτιωθεί. Ο Καποδίστριας αποφάσισε να πάρει μέτρα ανοικοδόμησης της οικονομίας προκαλώντας την αντίδραση του λαού και οδηγώντας στη δολοφονία του το 1831.

Η πτώχευση του 1843

Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια οι προστάτιδες Δυνάμεις επέβαλαν στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος να γίνει βασίλειο. Ο ερχομός του Όθωνα συνοδεύτηκε με ένα νέο δάνειο ύψους 60.000.000 γαλλικών φράγκων. Οι προστάτιδες δυνάμεις έθεσαν αυστηρούς όρους για την εξόφληση των ελληνικών οφειλών, επέβαλαν την εκχώρηση όλων των εθνικών πόρων για την αποπληρωμή των δανείων. Ωστόσο, από το νέο δάνειο σχεδόν όλο το ποσό πήγε στους τόκους και στα κεφάλαια καθώς ένα κομμάτι πήγε στη βαυαρική διοίκηση.

Το καλοκαίρι του 1843 η Ελλάδα έπρεπε να καταθέσει τις δόσεις για τα τοκοχρεολύσια αλλά τα έσοδα της χώρας δεν ήταν αρκετά για την αποπληρωμή τους. Η Ελλάδα για άλλη μια φορά αδυνατεί να πληρώσει τα χρέη της και να καταφύγει σε νέο δανεισμό. Οι Μεγάλες δυνάμεις ενέκριναν το αίτημα με την προϋπόθεση να παρθούν μέτρα λιτότητας. Έτσι υπογράφτηκε ένα μνημόνιο, η χώρα θα έπαιρνε το ποσό αν προχωρούσε στην εφαρμογή οικονομικών μέτρων. Αυξήθηκαν οι φόροι και οι δασμοί, μειώθηκε ο μισθός, απολύθηκαν δημόσιοι υπάλληλοι και σταμάτησε η χορήγηση συντάξεων.

Τα σκληρά μέτρα δεν επέφεραν το αποτέλεσμα που ήθελε η κυβέρνηση. Ο Όθωνας κήρυξε πτώχευση. Συνέπεια της δεινής οικονομικής κατάστασης ήταν η επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου. Το καθεστώς από απόλυτη μοναρχία έγινε συνταγματική μοναρχία. Εξαιτίας της κακοδιαχείρισης του βασιλιά ο προϋπολογισμός συνέχισε να είναι ελλειμματικός, οι δαπάνες αυξανόντουσαν, ενώ η εξάρτηση από τις εξωτερικές τράπεζες δεν είχε τελειωμό.

 

Γεωργία Γαϊδατζή, Δημοσιογράφος