«Ο διανοούμενος λέει κάτι απλό με δύσκολο τρόπο. Ο καλλιτέχνης λέει κάτι δύσκολο με απλό τρόπο», Τσαρλς Μπουκόφσκι, 1920-1994, Αμερικανός συγγραφέας.

Άραγε πως θα ήταν ο άνθρωπος δίχως την τέχνη; Ίσως να ήταν και το τέλος του. Σκεφτείτε το εξής. Καθώς οδηγούμε και πάμε στη δουλειά, ανοίγουμε το ραδιόφωνο. Οι περισσότεροι θέλουν να ακούσουν μουσική για να πάει καλά η μέρα τους. Ξαφνικά παύουν να υπάρχουν οι δημιουργοί μουσικής (dj, μουσικοί παραγωγοί, οργανοπαίκτες, τραγουδιστές, στιχουργοί κ.α). Πως θα είναι ευδιάθετος ο άνθρωπος; Χωρίς τους ζωγράφους πως θα έχουμε πίνακες να διακοσμούν τους χώρους; Έχει και χειρότερα. Τα Σαββατόβραδα να μην έχουμε την επιλογή του θεάτρου ή του κινηματογράφου ή βιβλία να διαβάσουμε. Η ποιότητα ζωής θα ήταν αρκετά χαμηλή, η έκφραση συναισθημάτων θα ήταν δύσκολη και φυσικά η καθημερινότητα θα ήταν ανιαρή.

Σύμφωνα με τους δείκτες του ΟΟΣΑ που προέκυψαν το 2018 από την καθιερωμένη τριετή εκπαιδευτική έρευνα, η Ελλάδα κατέχει την 43η θέση, ανάμεσα σε 77 χώρες, στην κατανόηση κειμένων, μαθηματικών και φυσικών επιστημών. Δυστυχώς η καλλιτεχνική παιδεία στην Ελλάδα είναι υπό εξαφάνιση. Οι ώρες είναι ελάχιστες και δε δίνεται η σωστή βαρύτητα στη ψυχολογία και πόσο μάλλον στην εξέλιξη των παιδιών. Το υπουργείο Παιδείας αναφέρει ότι:

  • Δημοτικό: Τα Εικαστικά διδάσκονται 2 ώρες εβδομαδιαίως στις Α΄ & Β΄ τάξεις και 1 ώρα εβδομαδιαίως στις υπόλοιπες τάξεις, ενώ η Μουσική διδάσκεται 1 ώρα εβδομαδιαίως σε κάθε τάξη. Επιπλέον, διδάσκεται 1 ώρα εβδομαδιαίως η Θεατρική Αγωγή, στις Α’, Β’ Γ’ και Δ’ τάξεις.
  • Γυμνάσιο: Στις τρεις τάξεις του Γυμνασίου οι μαθητές διδάσκονται 1 ώρα εβδομαδιαίως το μάθημα της Μουσικής και 1 ώρα εβδομαδιαίως το μάθημα των Καλλιτεχνικών.
  • Λύκειο: Η Μουσική και τα Καλλιτεχνικά υπήρχαν ως μάθημα επιλογής στην Α΄ Λυκείου, όπου, σύμφωνα με την ΥΑ 139454/Δ2, ΦΕΚ Β΄ 3807/04.09.2018, οι μαθητές μπορούσαν να παρακολουθήσουν ένα μάθημα επιλογής, το οποίο διδασκόταν 2 ώρες εβδομαδιαίως. Είχε παρατηρηθεί όμως χαμηλή συμμετοχή σε αυτό (στα εικαστικά και τη μουσική αθροιστικά, το έτος 2018-2019, συμμετείχε το 7,9% των μαθητών της Α’ Λυκείου, 9% το έτος 2019-2020), και σποραδικότητα στη διδασκαλία των μαθημάτων αυτών, τα οποία δεν μπορούσαν να υπηρετήσουν το σκοπό τους.

Η άποψη ενός εκπαιδευτικού κι ενός καλλιτέχνη για την ελληνική καλλιτεχνική παιδεία

Ο Κωνσταντίνος Καγλάτης, δάσκαλος πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, ανήκει στη γενιά των εκπαιδευτικών που οι τέχνες γενικότερα, η θεατρική αγωγή, τα τεχνικά και η μουσική αποτελούσαν μέρος της εκπαίδευσης, όπως δήλωσε και ο ίδιος στον Ερευνητικό Οργανισμό Ελλήνων. «Οι τέχνες που καλούμαστε σήμερα να διδάξουμε στα σχολεία εντάσσονταν μέσα στο γενικότερο πλαίσιο της παιδαγωγικής προσέγγισης. Η εμπειρία μου όλα αυτά τα χρόνια μου έχει διδάξει ό,τι οι τέχνες συμβάλλουν ουσιαστικά σε ορισμένα και μόνο μαθήματα. Όπως καταλαβαίνουμε όλοι, και είναι λογικό, υπάρχουν μαθήματα στα οποία δεν μπορεί να δοθεί μία καλλιτεχνική διάσταση όπως είναι τα μαθηματικά, η γεωγραφία και η φυσική», συμπλήρωσε.

Βέβαια όσον αφορά το μάθημα της γλώσσας ο κ. Καγλάτης είπε πως εκεί μπορεί να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση. Μέσα από τα κείμενα, αφού γίνει πρώτα μία ουσιαστική προσέγγιση και ανάλυση του κειμένου, μπορεί να γίνει μία ανάλογη καλλιτεχνική προσέγγιση ανάλογα με το  θέμα. Έτσι βοηθάει στην καλύτερη κατανόηση του κειμένου. Τα πρόσωπα και οι καταστάσεις παίρνουν μορφή μέσα στην τάξη και μετέπειτα μπορούν να συζητηθούν, να παιχθούν ρόλοι ή και να ζωγραφιστούν.

«Δεν πρέπει να ξεχνάμε το γεγονός ότι τα καλλιτεχνικά μαθήματα βοηθάνε τα παιδιά να αποσαφηνίσουν τις τέχνες και να καταλάβουν καλύτερα το τι θα ήθελαν να κάνουν στη ζωή τους. Θα έλεγα πως είναι ένας δρόμος που ξεκαθαρίζει μέσα τους την ουσιαστική αξία των επαγγελμάτων. Παράλληλα η διδασκαλία των Τεχνών στην τάξη συμβάλλει στη διεξαγωγή ενός αποτελεσματικού μαθήματος, πράγμα που σημαίνει ότι σπάει τη μονοτονία των βαρετών για τα παιδιά μαθημάτων», δήλωσε ο κ. Κωνσταντίνος Καγλάτης.

«Θα λέγαμε ότι ο σωστός χειρισμός των ανθρώπων που εμπλέκονται με τις τέχνες συμβάλλει ουσιαστικά και στη διαμόρφωση του χαρακτήρα των παιδιών. Υπάρχουν σπουδαίοι καλλιτέχνες όλων των ειδικοτήτων που θα πρέπει να εμπλακούν στην εκπαίδευση, προσθέτοντας μία νότα σε αυτό που λέγεται διαμόρφωση χαρακτήρα», συμπλήρωσε ο κ. Καγλάτης.

Ο Τανό, καλλιτέχνης, δήλωσε στον Ερευνητικό Οργανισμό Ελλήνων πως η καλλιτεχνική παιδεία στην Ελλάδα είναι βαθιά προβληματική. «Δυστυχώς ένα ποσοστό των κατά καιρούς θεσμικά υπευθύνων δεν έχουν την κατάλληλη καλλιέργεια στον τομέα του πολιτισμού και των τεχνών, με συνέπεια οι αποφάσεις και οι κατευθύνσεις της πολιτείας να είναι προς την λάθος κατεύθυνση. Βλέπουμε ότι οι ώρες των καλλιτεχνικών μαθημάτων μειώνονται, τα κριτήρια για τους δασκάλους αυτών των μαθημάτων είναι από ανύπαρκτα έως ελλιπή και αυτά οδηγούν σε ένα φαύλο κύκλο. Το εκπαιδευτικό σύστημα γέννα αισθητικά ακαλλιέργητους πολίτες και όταν κάποιοι εξ’ αυτών βρίσκονται σε θέσεις ευθύνης, παίρνουν αποφάσεις που οδηγούν σε περαιτέρω ένδεια της καλλιτεχνικής παιδείας. Δεν έχουμε αντιληφθεί σαν κοινωνία την πραγματική αξία αλλά και εφαρμογή της καλλιτεχνικής παιδείας», συμπλήρωσε.

Όπως λέει και ο ίδιος, στα καλλιτεχνικά μαθήματα ο μαθητής ακονίζει τη γενικότερη αντίληψη του, ευαισθητοποιείται στα οπτικά ερεθίσματα και μαθαίνει να αντιλαμβάνεται καλύτερα το περιβάλλον του. Καλλιεργείται η ενσυναίσθηση, η διαχείριση των συναισθημάτων, η χωρική αντίληψη αλλά και η αυτοπεποίθηση. «Η καλλιτεχνική και αισθητική παιδεία μας βοηθούν πρακτικά σε κάθε στιγμή και απόφαση της ζωής μας. Από τους χώρους που θα επιλέξουμε να ζήσουμε ή και να εργαστούμε, το πως θα διαμορφώσουμε το περιβάλλον μας, το τι θα φορέσουμε, τι μέρη θα επισκεφτούμε στη βόλτα ή στις διακοπές μας, πως θα αναθρέψουμε τα παιδιά μας», τόνισε.

Η σχέση τέχνης και κοινωνίας είναι σαφώς αλληλένδετες. Η τέχνη εμφανίζεται ως ένα είδος γλώσσας που αποτελεί ζωντανό οργανισμό και ακολουθεί αυτόνομους ρυθμούς εξέλιξης. Συνάμα βρίσκεται σε σχέση αλληλεπίδρασης με όλα τα πνευματικά φαινόμενα και την κοινωνική ζωή. Τέχνη είναι η πνευματική δραστηριότητα που επιδιώκει αισθητική ικανοποίηση και διάπλαση νέων τρόπων σκέψης και κατανόησης του κόσμου. Έχει επικοινωνιακό χαρακτήρα.

Προϋποθέτει δημιουργό με συγκεκριμένες προθέσεις και αποδέκτη πρόθυμο και ικανό να συγκινηθεί και να αντιληφθεί τα μηνύματα που εμπεριέχονται στην καλλιτεχνική δημιουργία. Εάν είμαστε καλλιτεχνικά αγράμματοι, αναπαράγουμε την αισθητική ένδεια και αχαρωσύνη που βλέπουμε γύρω μας στις νεοελληνικές πόλεις. Οφείλουμε να καταλάβουμε ότι η καλλιτεχνική παιδεία δεν είναι κάτι το περιττό ή προαιρετικό αλλά μια αναγκαιότητα και ένα εξαιρετικά πολύτιμο εφόδιο για όλους.

Μαρία Γερμαντζίδου, Δημοσιογράφος