Τα σύμβολα τα συναντάμε παντού σε όλες τις χώρες και σε όλες τις χρονικές ιστορικές περιόδους της κοινωνίας παγκοσμίως. Είναι ένας γρήγορος και εύκολος τρόπος για να διατυπώνουμε και εμείς οι ίδιοι συναισθήματα, έννοιες και εκφράσεις στην καθημερινότητα μας.

Από τα χρόνια της αρχαιότητας μέχρι και σήμερα διάφορα αντικείμενα, πέτρες, ζώα, αριθμοί ακόμη και φυσικά φαινόμενα για διάφορους λαούς έχουν καταγραφεί στην συνείδηση των ανθρώπων παγκοσμίως  ως σύμβολα τύχης και δύναμης. Μερικά από αυτά είναι το Ουράνιο τόξο, τα Δελφίνια, οι Χελώνες, ο Βούδας, το νούμερο 7, το Πέταλο του αλόγου, το τετράφυλλο τριφύλλι και η πέτρα «το μάτι του τίγρη».

Η λέξη σύμβολο προέρχεται από το ρήμα «συμβάλλω» δηλαδή ότι φέρνω μαζί μου- μέσα μου, μια έννοια που παραπέμπει ότι τα σύμβολα μας παρέχουν κάτι περισσότερο από αυτό που είναι εκ πρώτης όψης, δηλαδή απλά σχήματα και εικόνες.

Όλα τα σύμβολα έχουν κάποια βασικά χαρακτηριστικά: συμπεριλαμβάνουν πολλούς τομείς μέσα σε αυτά, πολλές κριμένες έννοιες και έχουν αντίκτυπο στον καθένα αναλόγως το επίπεδο συνειδητότητας και αντίληψης του, συνδυάζοντας σε πολλές περιπτώσεις την φυσική τους υπόσταση με την μεταφυσική.

Μέσω της συμβολικής λειτουργίας τους μπορούν να εκφράσουν με έμμεσο τρόπο πράγματα και έννοιες που να μην συμπίπτουν με την υλική υπόσταση του κόσμου, χρησιμοποιώντας αφαιρετικές εικόνες και ιδεογράμματα τα οποία οι άνθρωποι τα λαμβάνουν και μπορούν να αφομοιώσουν άμεσα και γρήγορα.

Η δυναμική των συμβόλων είναι πολύ ισχυρή, αφυπνίζοντας τους ανθρώπους με χρήση ακόμη και αρχετύπων και αποκαλύπτοντας μια συλλογική  κοσμική ενότητα μέσω της ευρείας κατανόησης ενός συμβόλου που παρατίθεται στο σύνολο του πληθυσμού παγκοσμίως, όπως είναι το σύμβολο της ειρήνης ή της αγάπης μέσω της φιγούρας μιας κόκκινης καρδιάς.

Στην αρχαιότητα υπήρξε και ειδική γλώσσα μέσω του συμβολισμού που χρησιμοποιείτο μόνο από ιερείς, εκφράζοντας αποκρυπτογραφημένες ιδέες και έννοιες με την χρήση ζωντανών εικόνων, παραστάσεων ζώων και διάφορων άλλων πραγμάτων.

Ο Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ (1875-1961) ψυχολόγος και εισηγητής της σχολής της αναλυτικής ψυχολογίας  είχε αναφέρει για τα σύμβολα και την δημιουργία τους,  ότι ήταν το κλειδί για την κατανόηση της ανθρώπινης φύσης. Στην διάρκεια της ζωής του εξερεύνησε την ομοιότητα διάφορων συμβόλων στην θρησκεία και την μυθολογία σε πολλούς πολιτισμούς κατά την διάρκεια μεγάλων χρονικών περιόδων και κατόπιν κατέληξε και μέσω αυτής της μελέτης, στην ύπαρξη του ασυνείδητου ψυχισμού του ανθρώπου σε συλλογικό και προσωπικό επίπεδο.

 

Τα πιο διαδεδομένα σύμβολα στην ιστορία του παγκόσμιου  πολιτισμού

Ιερά σύμβολα Ινδιάνων

Οι ιθαγενείς πληθυσμοί στην Αμερική πριν από την ανακάλυψη τους από τους Ευρωπαίους είχαν αναπτύξει έναν πολιτισμό όπου στη κουλτούρα του υπήρξε συμβολική αναφορά διάφορων ζώων και πραγμάτων ως μαγικά και τα χρησιμοποιούσαν για διάφορες αλχημείες.

Τα πουλιά θεωρούνταν ως μεταβιβαστές μηνυμάτων και γέφυρα επικοινωνίας των ανθρώπων με τους θεούς. Ο λύκος συμβόλιζε για αυτούς έννοιες όπως η ισχύς, το μυστήριο και την αντοχή.

Ο αετός ήταν και αυτό ένα σύμβολο για τους Ινδιάνους, ειδικότερα για την φυλή Κρικ οι οποίοι χρησιμοποιούσαν τα φτερά του για να φτιάξουν την πολεμική τους σημαία. Το σύμβολο του αετού ή την ταριχευμένη μορφή του το χρησιμοποιούσαν και πάνω από τα οικήματα οπού γινόντουσαν τα συμβούλια τους.

Η κουκουβάγια ήταν σύμβολο σοφίας όπως και σε άλλους αρχαίους πολιτισμούς και το φίδι συμβόλιζε την αιωνιότητα. Ο κροταλίας ήταν ένα ακόμη σύμβολο που συντρόφευε ως ζωντανό ζώο πάντα τους σοφούς και τους θεραπευτές.

Η ονειροπαγίδα είχε μαγική αξία για τους Ινδιάνους, καθώς αυτό το κατασκεύασμα θεωρείτο ότι έδιωχνε τους εφιάλτες παγιδεύοντας τους μέσα της. Η χρήση της είναι διαδεδομένη και στην σημερινή εποχή.

Abstract art of original dream catcher symbol. Geometric pattern with eye inside decorated with indian feathers. Original vector illustration.

Ying Yang

Το σύμβολο Γιν Γιανγκ είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα και βασικό χαρακτηριστικό της Κινεζικής κουλτούρας, χρησιμοποιείτε παγκοσμίως και στην σημερινή εποχή. Η αρχαία Κινεζική παράδοση ερμηνεύει ότι είναι το δημιούργημα του Κινέζου ουράνιου θεού, φτιαγμένο και εμπνευσμένο για την κατόπιν δημιουργία του συστήματος της Κινεζικής αστρολογίας και του Κινεζικού ημερολογίου. Συμβολίζει την αρμονία και την κοσμική ισορροπία διάφορων εννοιών όπως το κακό και το καλό, το φως και το σκοτάδι και το αρσενικό με το θηλυκό.

Το σύμβολο του Σταυρού

Το σύμβολο του Σταυρού δεν είναι μόνο σύμβολο της Χριστιανοσύνης. Έχει χρησιμοποιηθεί από πολλούς πολιτισμούς  αντιπροσωπεύοντας έννοιες όπως η λύτρωση, η λάμψη, το φώς και την Θεία ενέργεια. Συνήθως χρησιμοποιείται για λόγους προστασίας ως σύμβολο της Θείας Σταύρωσης.

Μεταξύ τον πολλών αρχαϊκών πολιτισμών που τον χρησιμοποίησαν ήταν η Μινωική Κρήτη όπου υπήρχε ο Μινωικός Σταυρός, αλλά υπάρχουν αναφορές για το σύμβολο του Σταυρού και στην Αιγυπτιακή και κέλτική παράδοση. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος τον τέταρτο αιώνα έχρισε τον Σταυρό ως έμβλημα και σύμβολο του Χριστιανισμού.

Σύμβολα Σατανισμού 

Ο Σατανισμός χρησιμοποιεί διάφορα επικοινωνιακά σύμβολα, διαδεδομένα για χρήση σε διάφορα τελετουργικά μύησης και για σκοπούς λειτουργικότητας συγκεκριμένων τελετών. Ο ανεστραμμένος σταυρός είναι σύμβολο δυσαρμονίας, συμβολίζοντας το «Μέγα ‘Έργο». Η πεντάλφα συμβολίζει την τραγόμορφη μορφή του σατανά ονομαζόμενη «Baphomet»  και η τρίαινα του διαβόλου  η οποία έχει  ρίζες στην Άπω ανατολή συμβολίζει τους τρείς ενεργειακούς κόμπους, την βάση, την καρδιά και το 6ο τσάκρα. Ο αριθμός 666 αλλά και τα κέρατα του διαβόλου είναι δύο ακόμη σύμβολα, τα οποία μετέπειτα μέχρι και σήμερα χρησιμοποιούνται ευρέως και από τους οπαδούς της μέταλ μουσικής.

Το σύμβολο του Απείρου

Το σύμβολο του Απείρου είναι ένα μαθηματικό σύμβολο που όμως σύμφωνα με την ινδουιστική θρησκεία συμβολίζει την τελειότητα και την απόλυτη ένωση μεταξύ του θηλυκού και του αρσενικού. Συχνά χρησιμοποιείται για την ερμηνεία της απόλυτης αγάπης.

Η Σβάστικα 

Το σταυροειδή σύμβολο της Σβάστικας παρότι συνδέθηκε αρνητικά με τον Ναζισμό είναι ένα πανάρχαιο σύμβολο θετικότητας και ευημερίας που χρησιμοποιούταν σε παλαιότερους αρχαίους πολιτισμούς όπως στην Αίγυπτο και στην Αρχαία Ελλάδα. Επίσης ήταν σύμβολο ευημερίας του Ινδουιστικού, Βουδιστικού και Περσικού πολιτισμού στην αρχαϊκή εποχή και χρησιμοποιήθηκε και στον Ζαϊνισμό.

Το σύμβολο της Ειρήνης

Το σύμβολο της Ειρήνης αν και είχε ευρύτερη απήχηση με τους χίπης την δεκαετία του εξήντα με τον αντιπολεμικό του χαρακτήρα, η  πρότερος δημιουργία του ήταν για την διαμαρτυρία του δημιουργού του σχήματος, Gerald Holtom ενάντια στα πυρηνικά όπλα.

Η κύρια εικόνα ενός ανθρώπου σε απόγνωση τεντώνοντας τα χέρια του προς τα κάτω με απόγνωση ήταν η βασική εικόνα που παρουσίασε ο Holtom (1958), μεταδίδοντας οπτικά τα σήματα  N και D τα οποία στο Ναυτικό παραπέμπουν στις αγγλικές λέξεις Nuclear Disarmarment (Πυρηνικός Αφοπλισμός).

(Φωτο 2 ειρήνη)

Το σύμβολο της Αγάπης (φωτο)

Το σύμβολό της Αγάπης είναι η καρδιά σε μια απόδοση που δεν μοιάζει με προσομοίωση της πραγματικής ανθρώπινής καρδιάς. Έχουν καταγραφεί σπηλαιογραφίες που απεικονίζουν αυτό το σύμβολο, οι οποίες είναι  προγενέστερες της εποχής των Παγετώνων.

Όμως το αξιοσημείωτο είναι ότι το σύμβολο της αγάπης, η καρδιά στην ρωμαϊκή εποχή συμβόλιζε τον βλαστό ενός φυτού ονομαζόμενου silphium που χρησιμοποιούταν ευρέως για τις αντισυλληπτικές του  ιδιότητες. Τον βλαστό του φυτού  τον είχαν σχεδιάσει απεικονίζοντας τον ακόμη και στα νομίσματα της εποχής.

Το ιατρικό σύμβολο

Το σύμβολο του φιδιού τυλιγμένο σε μια ράβδο είναι το σύμβολο της ιατρικής και των υπηρεσιών υγείας και περίθαλψης. Προέρχεται από την ράβδο που κρατούσε ο Ασκληπιός, ο θεός της Υγείας στην Ελληνική μυθολογία στην οποία ήταν τυλιγμένο ένα φίδι. Σύμφωνα με μια γενικευμένη θεωρεία το όνομα του Ασκληπιού προέρχεται από το α’ συνθετικό «Ασκλ» που παράγεται από την λέξη Ασκάβο (φίδι, ερπετό, σαύρα) και από το «ήπιος» που κατά  τον Πλούταρχο είναι το β΄συνθετικό και παράγεται από τη λέξη ήπιος (Πλούτ. 2. 845).

Η σημαία ως σύμβολο 

Η σημαία του κάθε έθνους εσωκλείει τα διάφορα διαφορετικά συμβολικά χαρακτηριστικά για του αγώνες και την ταυτότητα του κάθε τόπου. Συμβολίζει τα ιδεώδη και την κουλτούρα του κάθε λαού και ταυτοχρόνως είναι σημείο έμπνευσης και αφοσίωσης για τους πολίτες,  ωθώντας τους κατοίκους για αφοσίωση στην πατρίδα  και εμψυχώνοντας τους για την υπεράσπιση  του τόπου  καταγωγής τους σε διάρκεια πολέμου.

Το σύμβολο του Δολαρίου 

Το νόμισμα της Αμερικής, το δολάριο $ ξεκίνησε την κυκλοφορία του μαζικά το 1794. Τα πρώτα ασημένια δολάρια είχαν σαν λογότυπο τα αρχικά γράμματα Ps που συμβόλιζαν τα γράμματα του ισπανικού νομίσματος πέσος, «παγκόσμιο» νόμισμα της εποχής λόγω της οικονομικής κυριαρχίας που είχε εκείνα τα χρόνια η Ισπανία. Με την πάροδο των χρόνων το S άρχισε να γράφεται πάνω από το P και αργότερα συμπτύχτηκε και απέμεινε το σύμβολο του S και η γραμμή | στην μέση για χάρη συντομίας.

Το σύμβολο του Ευρώ

Τον Δεκέμβριο του 1995 στην σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στην Μαδρίτη αποφασίστηκε από όλους τους Ευρωπαίους Ηγέτες η λειτουργία ενός καινούργιου ενιαίου Ευρωπαϊκού νομίσματος για τα κράτη μέλη ονομαζόμενο ευρώ. Κατόπιν υπήρξε δημοσκόπηση 30 και μετά 10 επιλογών για το σύμβολο του ενιαίου αυτού νομίσματος  και από τα δύο πιθανά σύμβολα που υπήρξαν ως αποτέλεσμά της ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Jacques Santer, και ο Yves-Thibault de Silguy, ο Επίτροπο που ήταν αρμόδιος για τα οικονομικά και νομισματικά θέματα την εποχή εκείνη, αποφάσισαν ποιο θα ήταν το σύμβολο που θα αντιπροσώπευε το ευρώ.

Το Ελληνικό γράμμα Έψιλον που είναι επίσης και το αρχικό γράμμα της λέξης Ευρώπη συνδυασμένο με 2 έντονες παράλληλες γραμμές συμβολίζοντας την σταθερότητα, είναι το λογότυπο του, το οποίο ισχύει μέχρι και την σημερινή εποχή.

Το σύμβολο ΟΚ 

Η προέλευση του συμβόλου ΟΚ είναι αμφιλεγόμενη, πολλοί υποστηρίζουν ότι προέρχεται από τα αρχικά της περιοχής και τόπου γεννήσεως του 8ου προέδρου των ΗΠΑ Martin Van Buren, Old Kinderhook, NY . Το σλόγκαν που δημιουργήθηκε εκείνη την εποχή σε αφίσες αλλά και λεκτικά ήταν της φράσης ”Old Kinderhook is O. K.“

Μια άλλη εικασία της προέλευσής του είναι ερχόμενη από την λέξη ΟΚ που χρησιμοποιούσε ο 7ος πρόεδρος των ΗΠΑ,  Andrew Jackson θέλοντας να συμπτύξει σε λέξη την φράση Oll korrect (All correct- Όλα καλά).

Επίσης υπάρχει και η άποψη πως το ΟΚ προέρχεται από τον Βουδισμό και τον Ινδουισμό συμβολίζοντας τη μάθηση, έχουν καταγραφεί πολλές βουδιστικές φιγούρες που απεικονίζουν και εκφράζουν μέσα σε αυτές το σύμβολο ΟΚ.

Το σύμβολο «&» 

Το «&» προέρχεται από την  σύντμηση του λατινικού “et“, δηλαδή της λέξης «και». Ο Τύρος, ο γραμματέας του Ρωμαϊκού αυτοκράτορα Κικέρωνα το επινόησε λόγω της συντομίας του, για να γράφει τους λόγους του αυτοκράτορα σε πιο σύντομο χρονικό διάστημα, πιο γρήγορα. Ακόμη και στο αγγλικό αλφάβητο το είχαν συμπεριλάβει ως σύμβολο για πολλά χρόνια μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα.

Το σύμβολο «On»/Off» 

Το σύμβολο έναρξης των συσκευών «On»/Off» έχει την αρχική του προέλευση από το δυαδικό σύστημα των διακοπτών που χρησιμοποιούσαν στις αρχές του 1940 οι μηχανικοί όπου το 1 σήμαινε ενεργοποιημένο και το 0 απενεργοποιημένο, αργότερα τα νούμερα 1 και 0 αντικαταστήθηκαν με τον κύκλο Ο και την κάθετη γραμμή  Ι, τα οποία μπορούμε να παρατηρήσουμε συνεπτυγμένα σε όλες σχεδόν τις ηλεκτρικές συσκευές.

Το σύμβολο @

Το @ πρωτοεμφανίστηκε σε πληκτρολόγιο το 1896 και από την δεκαετία του ενενήντα χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει την ηλεκτρονική διεύθυνση του χρήστη μαζί με το  όνομα του (domain) δηλώνοντας την κατεύθυνση αυτής της ηλεκτρονικής διεύθυνσης. Είναι ευρέως γνωστό και χρησιμοποιείται παγκοσμίως αλλά η πρωταρχική του χρήση χάνετε στον χρόνο.

Δεν υπάρχει σαφής προέλευση παρά μόνο θεωρίες ,οι οποίες είναι  ότι είτε χρησιμοποιείτο παλαιοτέρα για να προσδιορίσει συντομογραφικά μια αριθμητική πράξη είτε για να προσδιορίσει συντομογραφικά την Ισπανική λέξη arroba, μία μονάδα βάρους που ισοδυναμούσε με περίπου 11,5 κιλά.

Συμβολισμοί και κρυφά σύμβολα μέσα σε λογότυπα εταιρειών

Συμβολισμοί και κρυφά σύμβολα υπάρχουν και χρησιμοποιούνται και μέσα σε λογότυπα διάσημων εταιρειών για να αποκρυπτογραφήσουν γραφιστικά το νόημα και την ουσία των εταιρειών. Είναι γραφιστικά κατασκευάσματα με κύριο στόχο το στοχευμένο μάρκετινγκ της εκάστοτε εταιρίας.

Μια παγκόσμια εταιρεία που είναι γνωστή για την εγκυρότητα και την ταχύτητα της στις μεταφορές αντικειμένων, η FedEx στο λογότυπο της σχηματίζει ένα άσπρο κενό βέλος ανάμεσα στο γράμμα Ε και στο Χ θέλοντας να τονίσει την ταχύτητα και την μεταφορική της χρήση.

Ένα από τα μεγαλύτερα ηλεκτρονικά καταστήματα στον κόσμο η Amazon θέλοντας να τονίσει ότι πουλάει τα πάντα έχει στο λογότυπο της ένα χαμογελαστό βέλος που ξεκινά από το γράμμα A και καταλήγει στο γράμμα Z, τα οποία είναι το αρχικό και το τελευταίο γράμμα της Αγγλικής αλφαβήτου, τονίζοντας με αυτόν τον τρόπο την μεγάλη ποικιλία των προϊόντων  που μπορούν να βρουν οι καταναλωτές εκεί.

 

Αθανασία Χαλκοπούλου, Δημοσιογράφος