Με δεδομένο το αποτέλεσμα του δεύτερου και τελευταίου δημοψηφίσματος του 2016 (το πρώτο διεξήχθη το 1975 στο οποίο το εκλογικό σώμα ερωτήθηκε εάν το Ηνωμένο Βασίλειο θα έπρεπε να παραμείνει στην ΕΟΚ. Η αναλογία ήταν 2 υπέρ αποχώρησης, 1 υπέρ παραμονής), στις 29 Μαρτίου 2017 η βρετανική κυβέρνηση δήλωσε ότι θα εγκαταλείψει σίγουρα την Ε.Ε. Έτσι ξεκίνησε η διαδικασία του άρθρου 50 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωσης, ο οποίος επρόκειτο για τις χώρες που εγκαταλείπουν την Ε.Ε.

Στις 28 Οκτωβρίου το Ηνωμένο Βασίλειο ζήτησε τρίτη προθεσμία για πλήρη αποχώρηση στις 31 Ιανουαρίου 2020. Αυτό σήμαινε πρόωρες εκλογές. Τα σχέδια του Μπόρις Τζόνσον δεν πήραν άλλη αναβολή, αφού στις 12 Δεκέμβρη οι Συντηρητικοί νίκησαν. Έτσι λοιπόν ο ίδιος ανακοίνωσε πως το Brexit θα έρθει. Και ήρθε.

Για τα υπόλοιπα 27 μέλη της Ε.Ε, η Βρετανία θα θεωρείται πλέον τρίτη χώρα και η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της θα γίνει ξένη διπλωματική αποστολή.

Κατά πόσο όμως θα επηρεάσει τον Έλληνα; Το εμπόριο μεταξύ Ε.Ε και Βρετανίας θα αλλάξει; Πως θα είναι η ζωή των Βρετανών μετά το Brexit;

Το δημοψήφισμα του 2016

Στις 20 Φεβρουαρίου 2016 ανακοινώθηκε πως θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 23 Ιουνίου 2016 δημοψήφισμα για την παραμονή ή όχι του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το ερώτημα που τέθηκε ήταν το εξής: Να παραμείνει το Ηνωμένο Βασίλειο ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση; Τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος ήταν: 51,89% να αποχωρήσει και 48,11% να παραμείνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την επόμενη ημέρα ο τότε πρωθυπουργός της χώρας, Ντέιβιντ Κάμερον, δήλωσε την παραίτησή του μέχρι τον Οκτώβριο του ίδιου έτους.

Οι περίπου 120.000 Έλληνες της Βρετανίας

Αυτοί που μετανάστευσαν έως και τις 31 Δεκεμβρίου μπόρεσαν να παραμείνουν στη χώρα. Όσοι συμπλήρωσαν πέντε χρόνια διαμονής οφείλουν να υποβάλουν αίτηση χορήγησης Καθεστώτος Εγκατεστημένου Πολίτη (άδεια μόνιμης παραμονής), διατηρώντας όλα τα δικαιώματά τους (π.χ εργασία και επιδόματα). Όσο γι’ αυτούς που βρίσκονται στη χώρα για μικρότερο χρονικό διάστημα πρέπει να κάνουν την αίτηση προσωρινής παραμονής. Μετά τα πέντε χρόνια πραγματοποιείται η διαδικασία που προαναφέρθηκε.

Έως το τέλος του περασμένου Δεκεμβρίου, είχαν καταθέσει αιτήσεις 61.200 Έλληνες, με τη προθεσμία να λήγει στις 30 Ιουνίου 2021. Η Ελληνική Πρεσβεία στο Λονδίνο, σε συνεργασία με φορείς της ομογένειας, σκοπεύει να εντείνει την εκστρατεία ενημέρωσης των πολιτών ώστε να διασφαλιστεί ότι όλοι οι Έλληνες θα υποβάλουν αίτηση.

Φυσικό επακόλουθο είναι να καταργηθεί η ελεύθερη μετανάστευση, οπότε όσοι μεταναστεύσουν από τη νέα χρονιά, θα υπόκεινται στη νέα μεταναστευτική πολιτική. Οι Ευρωπαίοι θα μοριοδοτούνται με βάση τις δεξιότητες, τις γνώσεις, τις σπουδές και την εμπειρία τους. Οπότε η παραμονή στη χώρα δεν είναι για κανέναν σίγουρη. Στους χαμηλής ειδίκευσης εργαζομένους ενδέχεται να χορηγείται βίζα εργασίας διάρκειας μόλις 12 μηνών.

Αυτοί που θα θέλουν να κάνουν τουρισμό στη Βρετανία δε θα αντιμετωπίσουν κάτι το εντελώς διαφορετικό. Θα πρέπει να ενδείκνυται το διαβατήριο κι όχι η ταυτότητα, εφόσον δεν συγκαταλέγεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Υπάρχει το ενδεχόμενο ο ενδιαφερόμενος να συμπληρώσει κάποια ηλεκτρονική αίτηση, αλλά δε θα υπάρξει κάποια χρονοβόρα διαδικασία.

Οι Έλληνες φοιτητές που εγγράφηκαν στα Πανεπιστήμια έως και το ακαδημαϊκό έτος 2020-21 δεν αντιμετωπίζουν κάποιον κίνδυνο. Από το 2021 θα σημειωθεί αύξηση των διδάκτρων, καθώς οι Ευρωπαίοι ενδέχεται να εξομοιωθούν με τους λοιπούς αλλοδαπούς φοιτητές.

Η προστασία των ευρωπαϊκών γεωγραφικών ενδείξεων – Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ), Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη (ΠΓΕ) – δεν θα είναι δεδομένη μετά το Brexit. Σε αυτή την κατηγορία υπάγεται η ελληνική φέτα, προϊόν ιδιαίτερα δημοφιλές στη Βρετανία. Θεωρητικά, η χώρα δεν θα υποχρεούται να αναγνωρίζει αυτές τις ενδείξεις, που σημαίνει ότι θα μπορούσε να διατίθεται στη βρετανική αγορά τυρί ξένης προέλευσης με την ονομασία φέτα.

Η σημαία της Βρετανίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Η σημαία αποτελεί το εθνικό ορόσημο ενός λαού. Σε μία τέτοια έξοδο όπως αυτή του Brexit υπάρχουν κι αυτές οι εμφανείς αλλαγές:

  • Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί άρχισαν λόγω Brexit την υποστολή της βρετανικής σημαίας από τον ιστό της, ξεκινώντας από το κτίριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες. Δύο ανώτεροι υπάλληλοι κατέβασαν και δίπλωσαν τη σημαία, χωρίς να αφήσουν κάποιο σχόλιο.
  • Οι σημαίες της Βρετανίας στις έδρες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο και τις Βρυξέλλες υποστάλθηκαν και αυτές. Από το παράθυρο ένας άνδρας έβγαλε την ευρωπαϊκή σημαία κι έτσι πλέον κυματίζει μόνο η βρετανική.
  • Επίσης, η πινακίδα έξω από το κτίριο αντικαταστάθηκε και γράφει πλέον «Αποστολή του ΗΒ στην Ευρωπαϊκή Ένωση».

«Θα μιλάτε μόνο αγγλικά αλλιώς να φύγετε»

Η δημιουργία του ρατσισμού είναι άλλο ένα φυσικό επακόλουθο. Σύμφωνα με δημοσίευμα της 2 Φεβρουαρίου της εφημερίδας «The Guardian» σε μία πολυκατοικία στο Γουίντσεστερ στη Μεγάλη Βρετανία, μοίρασαν αφίσα με την οποία καλούν τους ενοίκους να μιλούν μόνο αγγλικά. Φέρει τον τίτλο «Happy Brexit Day» (Χαρούμενη Ημέρα Brexit) και την κόλλησαν στην πόρτα και των 15 διαμερίσματα της πολυκατοικίας.

«Τα αγγλικά της βασίλισσας είναι η γλώσσα που ομιλείται εδώ», τονίζοντας πως «δεν θα ανεχτούμε να μιλάτε άλλη γλώσσα πέρα των αγγλικών στα διαμερίσματα». Παράλληλα, η ανακοίνωση αναφέρει: «Πήραμε ξανά πίσω τη χώρα μας… Αν θέλετε να μιλάτε τη μητρική σας γλώσσα από τη χώρα που προέρχεστε, τότε προτείνουμε να γυρίσετε πίσω σε αυτό το μέρος και να επιστρέψετε το διαμέρισμα στο συμβούλιο της πολυκατοικίας, ώστε να αφήσετε Βρετανούς ανθρώπους να ζήσουν εδώ και να επιστρέψουμε σε αυτό που ήταν “κανονικότητα” πριν να μολύνετε εσείς αυτό το σπουδαίο νησί».

Πέρα απ’ αυτό στο «πάρτι του Brexit» οι φακοί των φωτογράφων και των δημοσιογράφων απαθανάτισαν στιγμές, που Βρετανοί πολίτες έκαναν «χαλκομανία» τη σημαία των δώδεκα κίτρινων αστεριών.

Η σημαία της ΕΕ συμβολίζει τόσο την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και την ενότητα και την ταυτότητα της Ευρώπης γενικότερα. Μπορεί η Βρετανία να μην ανήκει πλέον σε αυτή την οικογένεια, αλλά είναι ανεπίτρεπτο να διαστρεβλώνεις και να προσβάλεις οποιαδήποτε σημαία ή γενικά κάποιο εθνικό ορόσημο. Διώκεται ποινικά και τέτοιες συμπεριφορές δε πρέπει να μένουν ατιμώρητες. Μπορεί για τους περισσότερους η σημαία αυτή να σημαίνει «εγκλωβισμός», παρ’ όλα αυτά τα επίπεδα σεβασμού πρέπει να παραμένουν σταθερά.

Η ζωή των Βρετανών μετά το Brexit

Μέχρι τα τέλη του 2020 Λονδίνο και Βρυξέλλες θα πρέπει να έχουν καταλήξει στο καθεστώς των μελλοντικών τους εμπορικών σχέσεων. O Αλεξάντερ Σάντκαμπ από το Ινστιτούτο της Παγκόσμιας Οικονομίας του Κιέλου δήλωσε πως «Μέχρι τότε η Μεγάλη Βρετανία παραμένει καταρχήν στην εσωτερική αγορά και την τελωνειακή ένωση» και ότι «από οικονομική σκοπιά δεν αλλάζει καταρχήν τίποτα».

Ο Γιοάχιμ Λανγκ από τον Ομοσπονδιακό Σύνδεσμο Γερμανικής Βιομηχανίας της Γερμανίας μεταξύ άλλων δήλωσε πως «Θεωρούμε λίγο το χρόνο για τη σύναψη συμφωνίας ελευθέρου εμπορίου, διότι μια σωστή συμφωνία απαιτεί συνήθως πολύ περισσότερο χρόνο από μερικούς μήνες».

Βέβαια, σύμφωνα με το Bloomberg το Brexit έχει προκαλέσει ήδη τεράστια ζημιά στη βρετανική οικονομία. Το κόστος υπολογίζεται μέχρι στιγμής στα 150 δις ευρώ ενώ μέχρι τα τέλη της χρονιάς αναμένεται να προστεθούν άλλα 80 δις ευρώ.

Κανένας από τους 73 Βρετανούς ευρωβουλευτές που εξελέγησαν τον Μάιο του 2019 δεν θα επιστρέψει στο Στρασβούργο. 46 από τις έδρες τους θα κρατηθούν για τα νέα κράτη μέλη και οι 27 θα αναδιανεμηθούν σε άλλες χώρες.

Το Λονδίνο δεν θα έχει πλέον δικαίωμα να προτείνει Ευρωπαίο επίτροπο. Ο Βρετανός πρωθυπουργός δεν θα καλείται στις ευρωπαϊκές συνόδους, ενώ τα μέλη της βρετανικής κυβέρνησης δεν θα συμμετέχουν στις υπουργικές διασκέψεις.

Ως πολίτες τρίτης χώρας οι Βρετανοί δεν θα μπορούν πλέον να εργάζονται στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Πολλοί πάντως έλαβαν διπλή υπηκοότητα για να μπορέσουν να παραμείνουν στα πόστα τους. Η Βρετανία θα συνεχίσει να καταβάλει τα χρήματα που προβλέπεται στον προϋπολογισμό της Ε.Ε. μέχρι το τέλος της μεταβατικής περιόδου.

Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ, περίπου 1,2 εκατομμύριο Βρετανοί ζουν σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κυρίως στην Ισπανία, την Ιρλανδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία. Βάσει της συμφωνίας αποχώρησης, οι άνθρωποι που έχουν εγκατασταθεί εκατέρωθεν της Μάγχης πριν το τέλος της μεταβατικής περιόδου θα διατηρήσουν το δικαίωμα να ζουν και να εργάζονται στη χώρα υποδοχής.

Επίσης, με την αποχώρηση 66 εκατομμυρίων κατοίκων, η Ε.Ε. θα μειωθεί στα περίπου 446 εκατομμύρια. Το έδαφός της θα μειωθεί κατά 5,5%.

Οι συνέπειες για την Ελλάδα

Οι Βρετανοί λατρεύουν τόσα τα ελληνικά προϊόντα, όσο και την ίδια την Ελλάδα. Η  υποτίμηση της αγγλικής λίρας έναντι του ευρώ που εκτιμάται, θα κάνει ακριβότερα τα ελληνικά προϊόντα, κάτι που σε συνδυασμό με τη μείωση της αγοραστικής τους δύναμης, θα έχει συνέπειες για τις ελληνικές εξαγωγές. Είναι στην έβδομη θέση των εξαγωγικών προορισμών της Ελλάδας. Οι ελληνικές εξαγωγές προς τη Βρετανία φτάνουν 1 δισ. και οι εισαγωγές τα 1,2 δισ., για το 2016.

Πέρα απ’ αυτό δυστυχώς θα μειωθούν και τα έσοδα του τουρισμού. Στη τριετία 2016 -2018, οι Βρετανοί εισέφεραν στην ελληνική οικονομία κατά μέσο όρο περίπου 2 δισ. ευρώ ετησίως, οι οποίοι συγκαταλέγονται στην πρώτη τριάδα του συνόλου των ξένων επισκεπτών της Ελλάδας.

  • Θεωρήσεις Visa: Με τη νέα νομοθεσία παρέχεται η δυνατότητα στους Βρετανούς πολίτες να επισκέπτονται για τουριστικούς σκοπούς (χωρίς θεώρηση) τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Το διάστημα που θα έχουν στη διάθεσή τους για τις επισκέψεις αυτές είναι συνολικά 90 ημέρες μέσα σε ένα εξάμηνο.
  • Επιχειρήσεις: Με τη νέα νομοθεσία ρυθμίζεται το καθεστώς άσκησης επιχειρηματικής – τουριστικής δραστηριότητας στην Ελλάδα από Βρετανούς πολίτες ή νομικά πρόσωπα με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι βρετανικές επιχειρήσεις (τουριστικά γραφεία, ενοικιάσεις αυτοκινήτων, εκμίσθωση μοτοσυκλετών, τρίτροχων και τετράτροχων οχημάτων στην Ελλάδα κ.λ.π.) θα έχουν ένα εύλογο χρονικό περιθώριο να προσαρμοστούν στις συνθήκες του Brexit. Βεβαίως, στο μεταξύ, η ΕΕ καλείται να επεξεργαστεί πρόσθετες βιώσιμες λύσεις και για το συγκεκριμένο ζήτημα.
  • Άδειες οδήγησης: Σχετικά με την αναγνώριση και την ανταλλαγή αδειών οδήγησης, κάθε Βρετανός που δεν διαμένει μόνιμα ή ημιμόνιμα στην Ελλάδα και κατέχει άδεια οδήγησης, η οποία έχει εκδοθεί στη χώρα του, θα μπορεί να συνεχίσει να οδηγεί με την άδεια αυτή στη χώρα. Αυτό προβλέπεται και από τη Σύμβαση της Βιέννης του 1968 για την Οδική Κυκλοφορία, όπως κυρώθηκε από την Ελλάδα με το νόμο 1604/1986. Το συγκεκριμένο μέτρο κρίνεται ως ιδιαιτέρως θετικό, σε σχέση κυρίως με τη μίσθωση οχημάτων στην Ελλάδα (γραφεία ενοικιάσεως αυτοκινήτων, επιχειρήσεις εκμίσθωσης μοτοσικλετών, τρίτροχων και τετράτροχων οχημάτων στην Ελλάδα) από Βρετανούς τουρίστες.
  • Αερομεταφορές: Οι βρετανικοί αερομεταφορείς θα συνεχίσουν να εκτελούν, όπως και σήμερα, πτήσεις ανάμεσα στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις χώρες-μέλη της Ε.Ε. τουλάχιστον μέχρι και τον Οκτώβριο του 2020, μετά την απόφαση της Κομισιόν να επεκτείνει τη σχετική προθεσμία, η οποία αρχικά έληγε τον ερχόμενο Μάρτιο.

Η χώρα μετά την αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση θα έχει αρκετές αρνητικές επιπτώσεις, κυρίως στον τουρισμό, διότι πλέον η Ελλάδα ζει από αυτόν. Το εισόδημα των 2 δις ευρώ δίνει πνοή στις ελληνικές επιχειρήσεις, μιας και η κρίση έβαλε λουκέτο σε πολλές και θα βάλει κι άλλα. Η οικονομία θα αποδυναμωθεί κι άλλο λόγω της μείωσης των εξαγωγών και εισαγωγών, πράγμα το οποίο θα έχει ως επίπτωση το προαναφερθέν.

Βέβαια σε μια ευχάριστη δήλωση της 6/2/20 ο Τζέφρι Πάιατ αναφέρθηκε στο γεγονός πως είναι «σημαντικότερος ο ρόλος της Ελλάδας στην Ε.Ε. μετά το Brexit» και ότι υπάρχει έντονο ενδιαφέρον αμερικανικών επιχειρήσεων για την πραγματοποίηση επενδύσεων στην Ελλάδα.

Μαρία Γερμαντζίδου, Δημοσιογράφος